En Basit Ve Kısa Anlatımı ile Felsefe Nedir?

“Felsefe Rusya gibidir, bataklık çoktur ve sıklıkla Almanlar tarafından işgal edilir” sözü “Felsefe Nedir?” sorusunun en popüler cevaplarından biridir. Hafif ironiktir; ama doğru bir tanımlama. Nasıl ki İsviçreli bilim adamları yumurtanın yarısını macunla fırçalarsak ne olur sektörünü ele geçirmiş ve bu konuda otorite ise; Felsefe, Sosyoloji gibi toplumsal bilimlerde hep bu Almanlar’dan soruluyor. 

Genelde 15-25 yaş aralığının kız düşürmek ya da eski sevgiliye atar gider yapmak için Facebook durum güncellemelerinde paylaştığı o Hegeller o Kantlar o Geotheler o Nietzscheler hep Alman anlayacağınız. Adamlar mevzunun buralara geleceğini bilse bu kadar düşünür müydü orası da ayrı muamma. Aslına bakarsanız toplumun en önemli açıklarından birini kapatıyorlar. Gerçi arkadaşın biri Sezen Aksu şarkı sözünün altına Arthur Schopenhauer yazmıştı biz de epey geyiğini yapmıştık ama olsun, Sezen Aksu’da 90’lar gençliğine olmayan aşkın ızdırabını çektirmiş varlığını sorgulatmış mıydı, sorgulatmıştı. O zaman Sezen Aksu’da bir düşünür olabilirdi yani.

Tamam asıl mevzuya geliyorum.

Hazırım!..

Peki Felsefe Nedir?

Kelime anlamıyla, “bilgelik sevgisi” anlamına gelir. Ama gerçek felsefeyi sanılanın aksine sevgi değil merak tetikler. Ayrıca felsefe, hem günlük hayatta hem de diğer disiplinlerin pratiği yoluyla ortaya çıkan temel soruların sistematik ve eleştirel bir çalışmasıdır.

Bu ne demek?

Bu şu demek: mevzu felsefe olunca amaç cevap aramak değil, doğru soru sormayı bulmak oluyor…

Daha anlaşılır konuş sesin tünelde cızırtı yapıyor derseniz olay şöyle: Felsefe size “Niye?” sorusunu sormayı öğretir.

Felsefe hiçbir zaman sorduğu sorular ile sonuca ulaşmak istemez. Sorular üzerine inşa edilmiş bir bilim dalı da diyebiliriz kendisine.

Bu sorulardan bazıları gerçekliğin doğası ile ilgilidir: 

  • Dış dünya var mı? 
  • Fiziksel ve zihinsel arasındaki ilişki nedir? 
  • Tanrı var mı?

vs gibi…

Bazıları rasyonel, amaca yönelik ve sosyal varlıklar olarak doğamızı ilgilendirir: 

  • Serbestçe hareket ediyor muyuz? 
  • Ahlaki yükümlülüklerimiz nereden geliyor?
  • Sadece siyasi devletleri nasıl kurarız? 

vs gibi…

Bazıları bilgimizin doğası ve kapsamı ile ilgilidir: 

  • Bir şeye sadece inanmaktan ziyade bilmek nedir? 
  • Tüm bilgilerimiz duyusal deneyimlerden mi geliyor? 
  • Bilgimizin sınırları var mı?

vs gibi…

Bazıları da disiplinlerin temelleri ve çıkarımlarıyla ilgilidir: 

  • Bilimsel açıklama nedir? 
  • Bilim ne tür bir dünya bilgisi sağlar? 
  • Evrim teorisi veya kuantum mekaniği gibi bilimsel teoriler bizi temel felsefi anlayışımızı ve yaklaşımımızı değiştirmeye zorlar mı? 
  • Peki gerçeklik onu nereye koyalım? 
  • Bir nesneyi sanat eseri yapan nedir?
  • Estetik değer yargıları objektif midir? 

Ve bunlar gibi bir çok soruyu sistemli şekilde insana sormayı öğreten bilim dalıdır diyebiliriz. Felsefe cevaplarla değil sorularla ilgilidir. Soruların cevaplarını pek de umursamaz.

Felsefe Ne Değildir?

  • Felsefe bir “Yaşam Biçimi” değildir. 
  • Her insanın kendi “Felsefesi” yoktur. 
  • Felsefe sadece bir şey hakkında bir teori değildir. 
  • Felsefe bir inanç ya da dilek de değildir. 
  • Felsefe, kişinin kendi düşünmek istediği ya da inanmak istediği düşünceye destek bulacağı alan değildir.

Mevzuyu tamamlaması açısından “Rölativizm Nedir?” yazısına da bakılabilir.

Ezgi Akgül / Fosyoloji FaceBook